Op koers met de Vermolen

Onderstaand artikel is op 11 juni opgenomen in Op en Rond de Essen.

 

Komend najaar, om precies te zijn op woensdagavond 13 november, houdt de Heemkundegroep Geesteren de jaarlijkse lezing/dia-avond voor haar donateurs en andere belangstellenden in Zaal Kottink. Deze keer gaat de lezing over de geschiedenis van buurtschap de Vermolen en haar bewoners.

“Wij liggen keurig op schema met de voorbereiding”, zegt Bertus Klein Haarhuis, voorzitter van de werkgroep productie. Nu reeds voor de vakantieperiode hebben wij een redelijke hoeveelheid aan informatie en foto’s binnen van deze oudste buurtschap van Geesteren. Zolang we met de dia-avonden bezig zijn en dat is sinds 1994, is het ieder jaar weer verbazingwekkend te zien hoeveel door achtereenvolgende generaties bewaard wordt voor het nageslacht. Het selecteren van de meest relevante informatie gaat nog een hele klus worden waarmee we heel zorgvuldig om moeten gaan want elk erf en elke boerderij kent haar eigen geschiedenis”, aldus Bertus Klein Haarhuis.

 

Erve De Brager op de Vermolen.

De familienaam Brager komt in Geesteren rond 1730 voor het eerst voor bij de volkstelling van Stad en gericht Ootmarsum. Of de Brager’s toen vanuit een andere plaats in Geesteren zijn neergestreken of dat het een nieuwe zelfgekozen achternaam is van een telg uit een andere familie in Geesteren, is tot op heden niet met zekerheid bekend. Agnes Kemna-Brager uit Weerselo, een nazaat en zeer geïnteresseerd in de historie van de familie, meent te weten dat de naam voortkomt uit de families Kinckmann en Oude Elberinck van de Striepe maar 100% zeker weten doet zij het niet. De naam Brager komt ook voor in Denemarken en Noorwegen!

Erve De Brager, gelegen aan de naar haar genoemde Bragersweg, werd vorige eeuw onder toezicht van Monumentenzorg geheel gerestaureerd. Architect en heemkundelid Harry Meinders was daar toen nauw bij betrokken. Alle gebouwen, het huis, de bakspieker, (helaas zonder de aangebouwde oven), het "schoapschot", de schuur bij het ''nienende" en de grote "bouwschure'' met “deurreed'' werden toen hersteld en voorzien van strodaken, vlechtwerk en lemen wanden. Een knap stuk vakwerk!

 

Erve de Brager op de Vermolen

 

Aan de rand van het vroegere heideveld

De ligging van Erve De Brager was typerend voor die tijd: aan de rand van het vroegere "veld" (de gemeenschappelijke heidegrond). In 1928 moest de vakwerkgevel van het "nienende", met terugspringend "onderschoer" helaas plaats maken voor de huidige achter- en zijgevel. Er lag bij het erf oorspronkelijk maar liefst 100 hectare bouwgrond. In 1890 verbouwde men er rogge, boekweit en aardappelen. De rogge werd gezaaid van september tot oktober. Toen was de beste soort de zgn. "Pathuser" rogge. Verder werd boekweit verbouwd voor gruttenmeel voor de pannenkoeken. De heide die tot het erf behoorde, werd afgegraasd door de zo’n 100 tot 150 schapen. De schapen hield men voor de bemesting want kunstmest was nog niet uitgevonden. Uiteraard vormde de wol van de schapen ook een bron van inkomsten.
 

Een grote en een kleine knecht

Er waren bij de Brager 2 paarden (2 peerds-boer) en 10 tot 12 stuks vee, waaronder varkens. Als er geslacht werd in de wintermaanden, gingen de hammen naar de stad en werd er het goedkopere Amerikaanse spek voor teruggekocht. De Brager’s leefden eenvoudig. s Morgens werd pannenkoek gegeten van het eigen verbouwde gruttenmeel. 's Middags at men aardappelen met een stuk spek. De knechten zeiden: “'t was er good van et'n!".  's Avonds at men karnemelkse pap met roggebrood. Het brood werd zelf gebakken van het geoogste rogge zaad (later meel). Op de grotere erven had men een eigen oven. Bij het Erve De Brager behoorden een ''grote knecht" en een "kleine knecht". Rond 1890 waren dat respectievelijk Hein Geerdink en Jan Meijer uit Harbrinkhoek.
De grote knecht was voor de paarden en landbouwwerkzaamheden (ploegen en eggen). De kleine knecht verzorgde het vee en hielp bij het werk op het land. De ''grote knecht" verdiende in het hele jaar ongeveer fl 80,-. Dit werd in mei uitbetaald. Meestal bestond er een vaste afspraak welke kleren er bijgeleverd werden.

 

Brager’s Jans op jacht

 

Ontginning heide tot bouwland

Toen de kunstmest kwam, is veel heide ontgonnen tot bouwland. Omstreeks 1900 was de melk goedkoop, 3 cent per liter. In 1930 woonden er drie broers op Erve De Brager, te weten Bernardus Hendrikus Brager, Albertus Gerardus Brager en Johannes Brager. De oudste was getrouwd, zijn twee broers niet. De tweede broer hielp op de boerderij en de derde broer verzorgde de tuin. Die zag er altijd heel verzorgd uit. Erve De Brager wordt thans bewoond door Theo en Ria Busscher samen met hun kinderen.

 

 

Nog niet alle foto’s en documentatie binnen

Zoals vermeld heeft de Heemkundegroep inmiddels al een redelijke hoeveelheid aan informatie en foto’s van een aantal bewoners van de Vermolen te leen gekregen. Dit neemt niet weg dat van een aantal erven en boerderijen nog de nodige informatie ontbreekt. Er moeten door de bewoners en hun familie nogal wat oude dozen doorgespit worden. De bewoners van de prachtige buurtschap de Vermolen kennende, komt dit de komende maanden ongetwijfeld goed!

 

(Dit artikel is mede tot stand gekomen dankzij Robert Brager te Hengelo en Agnes Kemna-Brager te Weerselo)